«Όταν κατεβαίνω τον λόφο βλέπω το Ξηροχώρι και την Πικρολίμνη και νιώθω ευτυχισμένος γιατί φτάνω στο δικό μου χωριό.
Ξέρω ότι εδώ έχω οικογένεια».
Μαρκ Γιάνσε, ένας σπουδαίος άνθρωπος και ένας καταξιωμένος καθηγητής γλωσσολογίας, από τους κορυφαίους στον κόσμο.
Μικρό παιδί στη χώρα του, στην Ολλανδία, αγάπησε και ασχολήθηκε με τη γλώσσα των Ελλήνων, μια σχέση που μέχρι σήμερα την κρατά αναλλοίωτη.
Την προστατεύει, τη φροντίζει και την αναδεικνύει…
Η Ελληνική γλώσσα ήταν αυτή που αποτέλεσε την αφετηρία του για ένα μοναδικό ταξίδι αναζήτησης και γνώσεων που τον οδήγησε, μεταξύ όλων των άλλων τόπων που έχουν επισκεφτεί και στο Ξηροχώρι Θεσσαλονίκης.
Στο Ξηροχώρι γνώρισε και κάνει πλέον παρέα πολύ συχνά με τους συγχωριανούς του, όπως λέει ο ίδιος, συζητώντας μαζί τους στα Καππαδοκικά,
«Συγχωριανούς», αυτή τη λέξη χρησιμοποιεί και ας είναι η πατρίδα του χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Έχει αναπτύξει αδελφική φιλία με τον Λάζαρο Κοτσανίδη και όπως είπε στο axioslife.gr: «Μαζί με τον Λάζαρο εργάζομαι πάνω σε μια γραμματική και ένα λεξικό.
Θα ήθελα να εκδώσω μια ελληνική έκδοση για τους Καππαδόκες και μια αγγλική έκδοση για τους γλωσσολόγους και τους φιλολόγους που ενδιαφέρονται για τα Καππαδοκικά».
Αγωνιά για το μέλλον των ιδιωμάτων της Καππαδοκίας και μας λέει γιατί αξίζει να δίνει συνεχώς διαλέξεις.
Το 2025 διορίστηκε Επίτιμος Πρόξενος της Ελλάδας στη Γάνδη με δικαιοδοσία στην Περιφέρεια της Φλάνδρας ενώ από την Τετάρτη 25 Φεβρουαρίου 2026 ανακηρύχθηκε και επίτιμος δημότης του Δήμου Χαλκηδόνος.
Συζητήσαμε μαζί του πολλά και θέλουμε να πιστεύουμε ενδιαφέροντα για την Ελληνική γλώσσα, την Καππαδοκία, το Ξηροχώρι, το παρελθόν αλλά και τις ωραίες ιστορίες που μοιράστηκε μέσω του axioslife.gr
Ο Όμηρος, η μελέτη των Αρχαίων Ελληνικών, η Καινή Διαθήκη και το βιβλίο με κείμενο στα Καππαδοκικά
– Ποια ήταν η αφορμή για να ασχοληθείτε με την Καππαδοκία και τη γλώσσα της;
«Πρώτα από όλα πρέπει να εξηγήσω ότι εγώ αγαπάω την Ελληνική γλώσσα από τότε που ήμουν μικρό παιδί. Βρήκα στην εγκυκλοπαίδεια του παππού μου ένα άρθρο για την αρχαία Ελληνική γλώσσα και λογοτεχνία.
Προσπαθούσα να διαβάσω την αλφάβητο και κατάφερα να γράψω το όνομά μου, της αδερφής μου και του αδερφού μου με Ελληνικά γράμματα. Από εκεί και πέρα είχα στον νου μου να κάνω Ελληνικά.
Όταν πήγα στο Γυμνάσιο, 13-14 ετών, άρχισα να μελετώ τα Αρχαία Ελληνικά και τρελαινόμουν.
Μετά πήγα στο πανεπιστήμιο για τις κλασικές σπουδές. Ελληνική και Λατινική Φιλολογία, αλλά πάντα αγαπούσα πιο πολύ τα Ελληνικά παρά τα Λατινικά.
Ίσως λόγω της αλφαβήτου, δεν ξέρω. Μετά ήθελα να κάνω ένα διδακτορικό, με θέμα Αρχαία Ελληνική Γλωσσολογία.
Το θέμα ήταν η σειρά των λέξεων και έφτασα από τον Όμηρο στη γλώσσα της Καινής Διαθήκης.
Είχα υποθέσεις γιατί άλλαζε η σειρά και ήθελα να ξέρω πως ήταν η κατάσταση στα νέα Ελληνικά και άρχισα να διαβάζω χωρίς να ξέρω νέα Ελληνικά.
Κατάλαβα ότι η νέα Ελληνική γλώσσα είναι σαν στάνταρντ, δεν είναι η φυσική εξέλιξη της Ελληνικής γλώσσας και έπρεπε να κοιτάξω λίγο τις διαλέκτους.
Σε ένα βιβλίο βρήκα ένα κείμενο από την Καππαδοκία με Ελληνικά γράμματα. Οι μισές λέξεις ήταν Ελληνικές και οι μισές Τούρκικες και δεν κατάλαβα τίποτα από αυτά που έλεγε το κείμενο.
Αποφάσισα να συνεχίσω τη μελέτη της Καππαδοκικής και χρησιμοποιήθηκαν τα Καππαδοκικά στο διδακτορικό μου. Και έτσι βρήκα ένα βιβλίο με παραμύθια στα Καππαδοκικά ιδιώματα.
Τα διάβασα όλα για να καταλάβω τι είναι και μετά το διδακτορικό συνέχισα.
Ένας καθηγητής από τη Θεσσαλονίκη, ο Χρήστος Τζιτζιλής με ζήτησε γιατί ετοίμαζε ένα βιβλίο για τις Νεοελληνικές διαλέκτους και δεν υπήρχε κανένας εδώ στην Ελλάδα που να τον ενδιέφερε η Καππαδοκική διάλεκτος.
Μου ζήτησε να γράψω εγώ το κεφάλαιο για τα Καππαδοκικά. Ένιωθα τιμή αλλά ήταν πολύ δύσκολη δουλειά.
Ακόμη αυτό το βιβλίο δεν έχει εκδοθεί μετά από τόσα χρόνια, ενώ η Αγγλική έκδοση τελείωσε το 2004.
Τελείωσα την Αγγλική έκδοση του βιβλίου και νόμιζα ότι δεν υπάρχουν ομιλητές της Καππαδοκικής.
Το1992 ασχολήθηκα για πρώτη φορά με την Καππαδοκική γλώσσα.
Νόμιζα ότι ήταν μια νεκρή γλώσσα, αλλά το 2005 μου έστειλε ένας φίλος, ο Δημήτρης Παπαζαχαρίου από το Πανεπιστήμιο της Πάτρας τις ηχογραφήσεις που έκανε στα Σήμαντρα.
Ήταν δυο παππούδες και μου λέει: Μιλούσαν Ελληνικά με εμένα, Τούρκικα μεταξύ τους και εγώ επέμενα να μου πουν κάτι στην παλιά γλώσσα.
Και ξαφνικά ο ένας παππούς λέει στο ιδίωμα: Πατέρα μ’ ντώικα φσιέα έπκι (στο ιδίωμα) Ο πατέρας μου έκανε δώδεκα παιδιά.
Μόλις το άκουσε αυτό ο Δημήτρης Παπαζαχαρίου δεν κατάλαβε τι έλεγε και γι’ αυτό μου έστειλε την ηχογράφηση.
Είπε πως αυτό πρέπει να ήταν το ιδίωμα στα Μισιώτικα.
Εγώ όταν άκουσα τα Καππαδοκικά στην ηχογράφηση συγκινήθηκα και έκλαψα και αμέσως έκλεισα εισιτήρια και πήγαμε μαζί με τον Δημήτρη Παπαζαχαρίου να βρούμε τους τελευταίους ομιλητές γιατί νομίζαμε ότι δεν υπάρχουν πολλοί.
Πήγαμε στο Καππαδοκικό της Καρδίτσας όπου οι παππούδες μιλούσαν μόνο Τούρκικα.
Εγώ θυμάμαι ότι μου έκανε μεγάλη εντύπωση όταν βρισκόμασταν στο Καππαδοκικό Καρδίτσας και στο καφενείο ακούγαμε μόνο Τούρκικα. Ενώ ήμασταν στην Ελλάδα.
Γιατί εγώ δεν ήξερα ότι τόσοι Έλληνες από τη Μικρά Ασία είχαν την Τουρκική ως μητρική γλώσσα και όχι την Ελληνική.
Πήγαμε στη Λάρισα και είχαμε συνάντηση με μια γυναίκα στο νοσοκομείο η οποία ίσως ήξερε ανθρώπους που μιλούσαν ακόμη τη γλώσσα.
Μίλησα με την κυρία και της ζήτησα να μου πει μερικές λέξεις και μου απάντησε: Θα σου μιλήσω στα Μισιώτικα.
Έπαθα σοκ, έκλαψα. Γιατί αυτή ήταν νέα ακόμη, σαράντα χρονών και κάτι.
Μετά γνώρισα τον Λάζαρο Κοτσανίδη, εδώ στο Ξηροχώρι και πήγαμε στο Γαβούστημα, το Αντάμωμα των Καππαδοκών, που έγινε στην Καβάλα την πρώτη φορά. Ήταν το 2006.
Στους Φιλίππους, εκεί γνωριστήκαμε με τον Λάζαρο. Ετοίμασα μια ομιλία, ο Δημήτρης Παπαζαχαρίου με βοήθησε στα Ελληνικά και ο Λάζαρος Κοτσανίδης στα Μισιώτικα.
Είπα τον λόγο μου και ήταν μια απίστευτη εμπειρία για εμένα. Όλοι ήρθαν σε εμένα κλαίγοντας και μου έλεγαν ευχαριστούμε.
Έκλαψαν παππούδες, γιαγιάδες. Είπα μόνο ότι αγαπώ την Ελληνική γλώσσα, αγαπώ την Καππαδοκική και πρέπει να συνεχίσετε να τη μιλάτε.
Ήρθε ο επίσκοπος Δράμας, αν θυμάμαι καλά, και μου είπε: Σας ευχαριστούμε γιατί δώσατε σε αυτούς τους ανθρώπους την τιμή και την περηφάνια».
Η ιδιαιτερότητα της Καππαδοκικής γλώσσας και η πρώτη γνωριμία με το Ξηροχώρι
– Το το ιδιαίτερο έχει η Καππαδοκική γλώσσα; Μιλάτε πολλές γλώσσες αλλά συνεχίζεται να τη μιλάτε μέχρι και σήμερα
«Πρώτα από όλα ήταν μια διάλεκτος που κανείς μέχρι το 2005 δεν μελετούσε. Υπήρχαν αρκετά βιβλία για τα Καππαδοκικά και μάλιστα για το ιδίωμα του Μιστί ήταν το βιβλίο «Το Μιστί Καππαδοκίας» του Θανάση Κωστάκη , ο οποίος έγραψε και ένα άρθρο για τη φωνολογία του ιδιώματος.
Ήθελα να το περιγράψω και να το τεκμηριώσω λεπτομερώς, επειδή ξαφνικά αποδείχθηκε ότι υπάρχει ακόμα ένα ιδίωμα που ομιλείται ακόμη.
Γιατί είναι τόσο διαφορετική από τις υπόλοιπες νεοελληνικές διαλέκτους με εξαίρεση βέβαια τα Ποντιακά και τα Φαρασιώτικα.
Εγώ συνέχισα, επειδή μου ζήτησε ο Χρήστος Τζιτζιλής να γράψω το κεφάλαιο, που ήταν μια πολύ δύσκολη δουλειά για εμένα.
Μετά άρχισα να έρχομαι εδώ, στο Ξηροχώρι και να γνωρίζω άλλους ομιλητές. Πήγαμε και στο Νέο Αγιονέρι».
– Στο Ξηροχώρι ήρθατε το 2006 πρώτη φορά;
«Ναι, από εκεί και πέρα κάθε χρόνο, τουλάχιστον μια φορά έρχομαι. Εγώ νιώθω συγχωριανός. Δικός τους άνδρας, αρσενικός.
Οι Καππαδόκες είχαν το Γαβούστημα, αλλά εδώ στο Ξηροχώρι είχαν και τα Καραμανλίδικα.
Τα Καραμανλίδικα ήταν για όλους τους Καππαδόκες νομίζω. Από το 2006 και μετά εγώ πάντα θα πω έναν λόγο στα Μισιώτικα, μετά και στα Αξενίτικα και τελευταία και στα Φαρασιώτικα.
Γιατί υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν να ακούσουν τον Ολλανδό Καππαδόκη».
«Πολλοί παππούδες ή γιαγιάδες είχαν μνήμες από την Καππαδοκία την ημέρα που έπρεπε να φύγουν και να έρθουν εδώ»
– Μπορείτε να φέρετε στο μυαλό σας κάποιο γεγονός από πρόσφυγα πρώτης γενιάς που έχετε μιλήσει μαζί του; Έχετε κάποια ιστορία που λέτε στον εαυτό σας πως δεν θα ξεχάσει αυτό που σας είπαν;
«Ίσως όλοι οι Καππαδόκες ζούσαν εκεί με τους Τούρκους στα χωριά σαν να ήταν γείτονες. Μόνο στο Μιστί δεν υπήρχαν.
Στην Αξό δεν είχε πολλούς, αλλά στα περισσότερα χωριά ζούσαν μαζί. Αλλά όταν έγινε η ανταλλαγή, το διαβάζεις στις μαρτυρίες, έκλαψαν οι Τούρκοι. Νόμιζαν ότι θα επιστρέψουν οι Έλληνες μετά από έναν χρόνο. Άφησαν κορίτσια με τους γείτονες τους Τούρκους νομίζοντας ότι θα επιστρέψουν μετά τον πόλεμο.
Αυτό μου έκανε μεγάλη εντύπωση γιατί εμείς οι Δυτικοί Ευρωπαίοι νομίζαμε ότι οι Έλληνες και οι Τούρκοι είναι εχθροί.
Οι περισσότεροι Καππαδόκες, το 60%, μιλούσαν μόνο Τούρκικα όταν ήρθαν στην Ελλάδα. Την Ελλάδα την έλεγαν Γιουνανιστάν στα Καππαδοκικά, που είναι η Τούρκικη ονομασία της Ελλάδας. Δεν ήξεραν ότι υπήρχε το όνομα Ελλάς ή Ελλάδα.
Πολλοί παππούδες ή γιαγιάδες είχαν μνήμες από την Καππαδοκία την ημέρα που έπρεπε να φύγουν και να έρθουν εδώ.
Ήταν σαν ξένοι εδώ στην Ελλάδα όταν ήρθαν. Έπρεπε να πάνε στη νέα τους πατρίδα, αφού πατρίδα τους τους ήταν η Καππαδοκία. Διάβασα Βυζαντινή ιστορία, αλλά και για την Καππαδοκία για να καταλάβω καλύτερα.
Το 2009 που πήγα στην Αλεξανδρούπολη ελάχιστοι μιλούσαν τα Καππαδοκικά εκεί».
– Υπάρχει κίνδυνος να χαθούν τα Καππαδοκικά ιδιώματα;
«Ήδη έχουν χαθεί τα περισσότερα. Μόνο τα Μιστιώτικα και τα Αξενίτικα μιλιούνται ακόμη.
Ίσως υπάρχουν και ομιλητές άλλων ιδιωμάτων αλλά έχω να τους βρω. Δυστυχώς και τα Μιστιώτικα και τα Αξενίτικα θα χαθούν τελικά, επειδή τα παιδιά δεν τα μιλάνε πλέον.
Προσπαθώ να τα μιλάω όσο καλύτερα μπορώ και ελπίζω να μπορώ να συνεχίσω να τα μιλάω για πολύ καιρό ακόμα μαζί με τους εναπομείναντες ομιλητές.
Μαζί με τον Λάζαρο εργάζομαι πάνω σε μια γραμματική και ένα λεξικό. Θα ήθελα να εκδώσω μια ελληνική έκδοση για τους Καππαδόκες και μια αγγλική έκδοση για τους γλωσσολόγους και τους φιλολόγους που ενδιαφέρονται για τα Καππαδοκικά.
Είναι πολλοί και εξακολουθώ να δίνω τακτικά διαλέξεις και σεμινάρια για τα Καππαδοκικά σε ξένα πανεπιστήμια. Αξίζει!».
«Είναι ακόμη μια τεράστια τιμή για εμένα η ανακήρυξή μου ως επίτιμου Δημότη του Δήμου Χαλκηδόνος»
– Είστε πλέον Δημότης Χαλκηδόνος
«Είναι ακόμη μια τεράστια τιμή για εμένα η ανακήρυξή μου ως επίτιμου Δημότη του Δήμου Χαλκηδόνος.
Όταν είμαι εδώ ξέρω ότι όλοι με θεωρούν συγχωριανό, τώρα είμαι και συνδημότης. Μιλάω την Ελληνική γλώσσα και όπου και να πάω στην Ελλάδα όλοι θέλουν να ξέρουν γιατί μιλάω τα Ελληνικά και πως τα μιλάω. Τους λέω: Αγαπώ την Ελληνική γλώσσα, αγαπώ τη ιστορία της Ελλάδας., τον πολιτισμό της.
Και αυτό κάνει τεράστια εντύπωση.
Δεν ξέρω πόσες καρτούλες έχω από ταξιτζήδες που μου δίνουν και μου λένε:
Έλα στο σπίτι μου, να πιούμε κάτι, να φάμε κάτι. Η φιλοξενία υπάρχει παντού, όταν πάω στην Αθήνα στα μαγαζιά με ξέρουν και μου λένε είστε ο Ολλανδός».
– Να σας ρωτήσω κάτι ακόμη. Έρχεστε εδώ στο Ξηροχώρι και μετά επιστρέφετε στην πατρίδα σας. Το πρώτο πράγμα που θυμάστε από το Ξηροχώρι ποιο είναι;
«Τον Λάζαρο Κοτσανίδη.
Πάντα έρχομαι με αυτοκίνητο και όταν κατεβαίνω τον λόφο βλέπω το Ξηροχώρι και την Πικρολίμνη και νιώθω ευτυχισμένος γιατί φτάνω στο δικό μου χωριό.
Ξέρω ότι εδώ έχω οικογένεια».
Το βιογραφικό του Μαρκ Γιάνσε και η αγάπη του για την Ελλάδα και τον πολιτισμό της
Ο Μαρκ Γιάνσε είναι Ομότιμος Ερευνητής Καθηγητής Αρχαίας και Μικρασιατικής Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης και Συνεργαζόμενος Ερευνητής στη Σχολή Σύγχρονων και Μεσαιωνικών Γλωσσών και Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Σπούδασε Κλασική Φιλολογία (1981), Εβραϊκή (1983) και Ιστορική Γλωσσολογία (1985) στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης, όπου απέκτησε επίσης το διδακτορικό του στην Ελληνική και Λατινική Γλωσσολογία (1995).
Διετέλεσε εκδότης του Bibliographie Linguistique (UNESCO) από το 1982 έως το 2004, κατά την οποία περίοδο ανέλαβε επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης (1996 – 2004) και στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ (2003-2004).
Είναι πρώην Επισκέπτης Ερευνητής του All Souls College της Οξφόρδης (2007 & 2014), πρώην Άλφα Ένα Ερευνητής του Ιδρύματος Ωνάση στην Ελλάδα (2008 & 2015) και πρώην Ερευνητής (2013), στη συνέχεια Αναπληρωτής (2014 – 2020) του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του Χάρβαρντ.
Διετέλεσε Επισκέπτης Ερευνητής του Ιδρύματος Ωνάση (ΗΠΑ) στο Χάρβαρντ, το Πρίνστον, το Στάνφορντ και το Πανεπιστήμιο της Αριζόνα, ο πρώτος Καθηγητής του Θερινού Ινστιτούτου στο Κέντρο Έρευνας και Ελληνικών Σπουδών του Πρίνστον το 2018.
Αυθεντία στη μελέτη της Καππαδοκικής ελληνικής γλώσσας
Η έρευνά του καλύπτει ολόκληρη την ιστορία της ελληνικής γλώσσας από τον Όμηρο μέχρι τις νεοελληνικές διαλέκτους, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το ομηρικό και βυζαντινό μέτρο και στιχουργία, την Μετάφραση των Εβδομήκοντα και την Καινή Διαθήκη, τον γυναικείο λόγο, την βλάσφημη και άσεμνη γλώσσα, την ποικιλομορφία και αλλαγή της γλώσσας.
Επίσης, την επαφή και τον θάνατο της γλώσσας, καθώς και τις μεσαιωνικές και νεοελληνικές ποικιλίες της Μικρασιατικής ελληνικής, θέματα για τα οποία έχει δημοσιεύσει και δώσει εκτενείς διαλέξεις.
Είναι η κορυφαία αυθεντία στη μελέτη της Καππαδοκικής ελληνικής, της οποίας η γραμματική πρόκειται να κυκλοφορήσει.
Το «Last Words» (seriousFilm, 2014), ένα ντοκιμαντέρ του Koert Davidse για τον αντίκτυπο της έρευνάς του στην Καππαδοκική κοινότητα στην Ελλάδα, επιλέχθηκε σε διάφορα διεθνή φεστιβάλ ντοκιμαντέρ και ταινιών μικρού μήκους.
Η μεγάλη του αγάπη για την Καππαδοκία, την γλώσσα και τον πολιτισμό της, είναι γνωστή σε όλους τους Καππαδόκες, οι οποίοι τον θεωρούν δικό τους άνθρωπο και δεν λείπει ποτέ από κανένα Γαβούστημα (αντάμωμα) Καππαδοκών.
* Εδώ μπορείτε να διαβάσετε τη συνέντευξη του Ιάκωβου Τσινασλανίδη και του Λάζαρου Κοτσανίδη για τον Μαρκ Γιάνσε: (https://axioslife.gr/xirochori-xeos-as-s-ech-kala-mark-gianse-o-ollandos-pou-agapise-tin-kappadokia/ )
* Και εδώ την εκδήλωση της ανακήρυξης του σε επίτιμο δημότη του Δήμου Χαλκηδόνος: ( https://axioslife.gr/mark-gianse-apo-ta-sogia-sas-eimai-kai-eimaste-kai-adelfia-alla-kai-sygchorianoi-o-theos-na-sas-echei-olous-kala/).
* Τον Μαρκ Γιάνσε τον είχαμε συναντήσει στο Ξηροχώρι την παραμονή της ανακήρυξης του σε επίτιμο δημότη του Δήμου Χαλκηδόνος.
* Οι φωτογραφίες από την Καππαδοκία είναι απο το βιβλίο του Συμεών Κ. Κοιμίσογλου ΜΙΣΤΙ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ, Η Μάνη των Ελλήνων της Μικράς Ασίας.
