Τοίχοι νοτισμένοι και φορτωμένοι με ιστορία, ελπίδα, ώρες υπομονής και αγωνίας, συζητήσεις, διαφωνίες, όρους, προτάσεις, αντιπροτάσεις, τελεσίγραφο, απάντηση.
Στο τέλος η δικαίωση και η πολυπόθητη ελευθερία.
Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης και η επιστροφή της μετά από αιώνες σκλαβιάς στη μητέρα Ελλάδα.
Έπαυλη «Τόψιν», σημερινό Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων στη Γέφυρα του Δήμου Χαλκηδόνος.
Χιλιάδες άνθρωποι το έχουν επισκεφτεί και συνεχίζουν να το κάνουν από την πρώτη μέρα λειτουργίας του.
– Περήφανοι Έλληνες,που με σεβασμό και ευγνωμοσύνη αναγνωρίζουν τις θυσίες των προγόνων τους για να ξαναγίνει η Θεσσαλονίκη ελληνική μετά από πέντε αιώνες σκλαβιάς, Πέντε αιώνες! (την κατέλαβαν το 1430 οι Οθωμανοί).
– Ευρωπαίοι, που οι συμπατριώτες τους (Μαυροβούνιοι, Ρουμάνοι, Σέρβοι, Βούλγαροι κ.λ.π.) ήταν σε κάποια πλευρά της ιστορίας, νικητών ή ηττημένων.
– Τούρκοι που ακόμη και σήμερα θεωρούν προδότη τον Χασάν Ταχσίν Πασά, τον Οθωμανό διοικητή της Θεσσαλονίκης, γιατί την παρέδωσε αναίμακτα στους Έλληνες στις 26 Οκτωβρίου 1912.
Αντικρίζοντας τον τάφο του, μαζί με του γιου του (βρίσκεται στον προαύλιο χώρο της έπαυλης) δεν διστάζουν να θέτουν ερωτήματα όπως: «Γιατί δεν πολέμησε και παρέδωσε αμαχητί τη Θεσσαλονίκη στους Έλληνες;».
– Απλοί άνθρωποι (ανεξαρτήτως θρησκείας ή εθνικότητας) που τόσα χρόνια μετά, επιλέγουν να ακολουθήσουν τους δρόμους της ιστορίας, δρόμους που ακολούθησαν τα στρατεύματα της εποχής, για να δουν, να μάθουν, να…αφουγκραστούν την ιστορία σε ένα τόσο εμβληματικό χώρο.
Κάνοντας χιλιάδες χιλιόμετρα, αρκεί να πατήσουν εκεί που πάτησαν στρατιωτικά άρβυλα, εκεί που έγιναν οι μάχες για να καταλήξουν στο σημερινό Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων, στο χωριό Γέφυρα Θεσσαλονίκης.
– Και φυσικά μαθητές σχολείων που διδάσκονται μια ανεκτίμητη στιγμή της Ελληνικής ιστορίας, εκεί όπου έγινε η διαπραγμάτευση για την παράδοση και την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912.
Η προέλευση του ονόματος και η πορεία μέσα στον χρόνο
Σε απόσταση μόλις 25 χιλιομέτρων από τη Θεσσαλονίκη, στο χωριό Γέφυρα, βρίσκεται το Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων, η έπαυλη «Τόψιν».
Είναι ο χώρος όπου εγκαταστάθηκε το Γενικό Στρατηγείο του Ελληνικού Στρατού εκεί όπου ολοκληρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις για την παράδοση της Θεσσαλονίκης στην Ελλάδα.
Στις 25 Οκτωβρίου το μεσημέρι πήγε εκεί η τουρκική αντιπροσωπεία του Χασάν Ταχσίν Πασά, διοικητή της Θεσσαλονίκης, με τον ταξίαρχο – επιτελάρχη του Ταχσίν Σεφίκ Πασά και αντιπροσώπους των Μεγάλων Δυνάμεων.
Χρησιμοποιήθηκε ο σιδηρόδρομος, με τον σιδηροδρομικό σταθμό της Γέφυρας να γίνεται έπειτα ένα από τα σύμβολα της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης.
Στην έπαυλη «Τόψιν» έγιναν οι διαπραγματεύσεις για την άνευ όρων παράδοση της Θεσσαλονίκης στην Ελλάδα, με τον Χασάν Ταχσίν Πασά να δέχεται τους όρους του Αρχιστράτηγου Κωνσταντίνου.
Δύο πηγές υπάρχουν για την προέλευση του ονόματος Τόψιν. Η μια λέει το όνομα προέρχεται από την περιοχή κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής κατάκτησης και σημαίνει «τόπος κανονιού», αφού στην περιοχή υπήρχε και μια μοίρα τουρκικού πυροβολικού.
Στα τουρκικά Top σημαίνει κανόνι, οπότε υπάρχει πιθανότητα από αυτή την ερμηνεία να προέρχεται η λέξη, σύμφωνα πάντα με την πρώτη θεωρία.
Η δεύτερη πηγή : Φορολογικοί κατάλογοι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας του 15ου αιώνα αναφέρονται στην περιοχή ως «Τόψιν Ιμπραήμ» (η περιοχή του πυροβολητή Ιμπραήμ).
Σύμφωνα λοιπόν με τη δεύτερη θεωρία η περιοχή μπορεί να είχε δοθεί ως τσιφλίκι (ανταμοιβή) για τις υπηρεσίες του πυροβολητή στους πολέμους της Αυτοκρατορίας.
Εξοχική κατοικία, στρατηγείο, νοσοκομείο και Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων
Ένα συγκρότημα κτιριακών εγκαταστάσεων αγκαλιάζει την έπαυλη (όλα συντηρούνται από τον Ελληνικό Στρατό), μια έπαυλη που χτίστηκε μεταξύ του 1902 και του 1906 σε σχέδια σε σχέδια του Ιταλού αρχιτέκτονα Π. Αριγκόνι.
Προοριζόταν για την εξοχική κατοικία του Γιακό Μοδιάνο, ενός από τους κύριους κατόχους της Τράπεζας Σαούλ και ενός από τους τρεις γιούς του Σαούλ Μοδιάνο του δεύτερου σε ιδιοκτησία ακινήτων σε ολόκληρη την οθωμανική αυτοκρατορία, αλλά και ως ιδιοκτήτες αρκετών νεοκλασικών κατοικιών στο κέντρο της πόλης της Θεσσαλονίκης.
Το 1911 , αρχικά περνάει σε Οθωμανικά χέρια, από στην ιδιοκτησία Παπαγεωργίου, στη συνέχεια οι Γερμανοί το μετατρέπουν διαδοχικά σε στρατηγείο και νοσοκομείο.
Ξαναπερνάει σε χέρια Ελλήνων μετά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο και πιο συγκεκριμένα σε αυτά των οικογενειών Βοϊβόδα, Σαρόγλου και Παπαγεωργίου από τις οποίες το αγοράζει ο Ελληνικός Στρατός για να στεγάσει το Μουσείο των Βαλκανικών Πολέμων το 1999.
Το οίκημα κατοικούνταν έως το 1983 και είναι γνωστό στους κατοίκους της περιοχής ως κτήμα Παπαγεωργίου ή το Κονάκι.
Κυρίαρχη η Οθωμανική επιρροή στην αρχιτεκτονική της έπαυλης ενώ και η οχύρωση μαρτυρά τον φόβο που υπήρχε για τις επιθέσεις ληστών ή κομιτατζήδων αφού το σπίτι είχε κτιστεί κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα.
Στα αξιοσημείωτα; Ότι στο πλαίσιο της αυτονομίας του σπιτιού, σε περίπτωση οχύρωσης, συμβάλει και το σιντριβάνι στο εσωτερικό του σπιτιού παρέχοντας πόσιμο νερό έχοντας και λειτουργικό ρόλο πέρα από διακοσμητικό.
Μπαίνοντας στον χώρο αμέσως νιώθεις την ιστορία να σε μαγνητίζει και να θέλεις να σταθείς με τις ώρες μπροστά στα εκθέματα, στα αναμνηστικά και στα κειμήλια που υπάρχουν.
Να διαβάσεις, να μάθεις…
Τι άλλο μπορείς να δεις; Το συτριβάνι, τα διάφορα έπιπλα, τις πόρτες, το τζάκι, τις ελαιογραφίες, τα πορτρέτα των πρωταγωνιστών, τις προσωπογραφίες, τις φωτογραφίες της εποχής , το αντίγραφο του πρωτοκόλλου της παράδοσης, όλα μα όλα μέσα στους χώρους σε μεταφέρουν σε εκείνες τις μέρες.
Το ιστορικό σαλόνι και η κρεβατοκάμαρα που διανυκτέρευσε ο διάδοχος Κωνσταντίνος
Αξίζει, πιστεύουμε , να γίνει ιδιαίτερη μνεία στο σαλόνι, τον ιστορικό χώρο εκείνο όπου όπου ο διάδοχος Κωνσταντίνος υποδέχθηκε την Τουρκική αντιπροσωπεία, συγκεκριμένα τον Σεφίκ Πασά, αλλά και τους εκπροσώπους των Μεγάλων Δυνάμεων.
Στο συγκεκριμένο χώρο της έπαυλης ο διάδοχος Κωνσταντίνο στο γραφείο του, δίπλα του ο υπασπιστής και απέναντι όρθιος ο Σεφίκ Πασάς να δίνει το πρωτόκολλο με τους όρους της παράδοσης της Θεσσαλονίκης ενώ μπροστά από έναν μπουφέ από ξύλο καρυδιάς του 19ου αιώνα, ήταν ο Τούρκος υπασπιστής του Πασά.
Το τζάκι διακοσμεί ένα επιτραπέζιο ρολόι γαλλικής κατασκευής από bronze-dore του 1880 πάνω στην επισμαλτωμένη πλάκα του οποίου αναγράφεται στα Γαλλικά «Salonique Turkiye», Θεσσαλονίκη – Τουρκία.
Πολλές αίθουσες κοσμούν τα κειμήλια της εποχής, Ελλήνων, Τούρκων, Βούλγαρων, Σέρβων, Μαυροβούνιων στρατιωτών που έλαβαν μέρος στις πολεμικές επιχειρήσεις.
Μετάλλια, ξίφη, όπλα, σημαίες και διάφορα άλλα…
* Τραπεζαρία, κουζίνα, βοηθητικός χώρος κουζίνας, τα μπάνια, τραβούν τα βλέμματα των επισκεπτών με τα καλαίσθητα αντικείμενα που υπάρχουν, όπως οικιακά σκεύη της εποχής (αλλά και του Β΄ παγκοσμίου πολέμου), πάγκοι εργασίας, ακόμη και η παγωνιέρα, το ψυγείο της εποχής.
Αξιοσημείωτη είναι και η προθήκη με αυθεντική στολή υπηρεσίας, δωρεά της οικογένειας Βοϊβόδα, παλαιών ιδιοκτητών της έπαυλης.
Στη μια κρεβατοκάμαρα της έπαυλης φιλοξενήθηκε για τρεις μέρες ο Κωνσταντίνος εκείνες τις συγκλονιστικές στιγμές για τον Ελληνισμό, η μόνη που διέθετε τζάκι, ενώ στον χώρο υπάρχει βιβλιοθήκη που φιλοξενεί μέχρι σήμερα: ένα βιβλίο της Έκθεσης Θεσσαλονίκης του 1926, ένα αντίγραφο της αναθεώρησης του Συντάγματος του 1911, λόγοι Ελλήνων πολιτικών στην Βουλή από τις δεκαετίες 1910-1920, ένα έντυπο με προτεινόμενες λύσεις στο «βαλκανικό ζήτημα» του 1919, όπως και ένα λαογραφικό βιβλίο ενός στρατιώτη των βαλκανικών πολέμων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πλούσια συλλογή από βιβλία νομικού περιεχομένου της περιόδου 1850-1940, όπως και αρκετά τεύχη της ιστορικής εγκυκλοπαίδειας Μαρασλή.
