Η ιστορία προίκισε τον Δήμο Χαλκηδόνος με εμβληματικά μνημεία και τοποθεσίες που έχουν αφήσει ανεξίτηλα τα σημάδια τους στο πέρασμα του χρόνου και είναι η κληρονομιά του τόπου από γενιά σε γενιά.
Γέφυρα, η ιστορική έδρα του Δήμου Χαλκηδόνος, λίγα μόλις χιλιόμετρα έξω από τη Θεσσαλονίκη.
Εκεί όπου γράφτηκαν ηρωικές σελίδες που οδήγησαν στην απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης πριν από 113 χρόνια.
Στο σημερινό κτίριο του Στρατιωτικού Μουσείου Βαλκανικών Πολέμων. Ας γυρίσουμε όμως τον χρόνο πίσω.
Γράφει ο Χρήστος Νάσκας
Ξημερώματα 26ης Οκτωβρίου 1912…
Προς την Α.Υψηλότητα τον πρίγκιπα Κωνσταντίνο, αρχηγό του ελληνικού στρατού
«Έχω την τιμή να πληροφορήσω την Υμετέρα Υψηλότητα ότι αποδέχομαι την πρότασή σας την οποία κάνατε χθες».
ΧΑΣΑΝ ΤΑΧΣΙΝ, στρατηγός μεραρχίας και διοικητής του 8ου σώματος του οθωμανικού στρατού
Με αυτό το γράμμα και με αυτά τα λόγια και χωρίς να χυθεί αίμα, η Θεσσαλονίκη απελευθερώνεται από τους Οθωμανούς, μετά το 1430 και επιστρέφει στην αγκαλιά της Ελλάδας, της μητέρας πατρίδας.
Το μεσημέρι και ενώ ο Κωνσταντίνος έφιππος ηγείτο του ελληνικού στρατού, που εκείνη την ώρα διάβαινε τον Γαλλικό ποταμό, στις 3:15 φτάνει στις ελληνικές προφυλακές ένας Τούρκος αξιωματικός με λευκή σημαία κουβαλώντας γράμμα από τον ίδιο τον Χασάν Ταχσίν Πασά που μόλις διαβάσατε.
«Την Θεσσαλονίκη από τους Έλληνες την πήραμε, στους Έλληνες πρέπει να την παραδώσουμε»
Στη συνέχεια μετέβη στο διοικητήριο της Θεσσαλονίκης ελληνική αντιπροσωπεία αποτελούμενη από τον Β. Δούσμανη και τον Ι. Μεταξά η οποία υπέγραψε και το πρωτόκολλο παράδοσης τα ξημερώματα της 27ης Οκτωβρίου.
Είπε ακόμη ο Χασάν Ταχσίν Πασάς:
-«Την Θεσσαλονίκη από τους Έλληνες την πήραμε, στους Έλληνες πρέπει να την παραδώσουμε. Η πόλις εχάθη αλλά και εσώθη».
Θαύμαζε τον πολιτισμό της Ελλάδας, μιλούσε άπταιστα Ελληνικά, σπούδασε στη Ζωσιμαία Σχολή των Ιωαννίνων και η μητέρα του ήταν εξισλαμισμένη Ελληνίδα.
Παρέδωσε αμαχητί τη Θεσσαλονίκη, κάτι που θεωρήθηκε και θεωρείται ακόμη, προδοσία από τους Τούρκους.
Μέρες Οκτωβρίου του 1912 στη Γέφυρα Θεσσαλονίκης
Αξίζει μια βόλτα στο Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων στη Γέφυρα του Δήμου Χαλκηδόνος, όπου ο επισκέπτης θα έχει την ευκαιρία να ξεναγηθεί σε εξαιρετικούς χώρους, να μεταφερθεί στην τότε εποχή και φυσικά να θαυμάσει τα διάφορα εκθέματα που υπάρχουν στα κτίρια όπου γράφτηκε μια σπουδαία σελίδα της ιστορίας των Ελλήνων.
Για την ιστορία να θυμίσουμε ότι:
Ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος ξεκίνησε με την επίθεση της βαλκανικής συμμαχίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία στις 25 Σεπτεμβρίου 1912 από το Μαυροβούνιο στην περιοχή της Σκόδρας.
Μετά τη μάχη του Σαρανταπόρου, τέθηκε το δίλημμα ποια πορεία έπρεπε να ακολουθήσει ο Ελληνικός στρατός
Η Σερβία και η Βουλγαρία άρχισαν την επίθεσή τους στις 4 Οκτωβρίου 1912, ενώ η Ελλάδα στις 5/10/1912 πέρασε τα σύνορα και επιτέθηκε στα προχωρημένα φυλάκια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στη Θεσσαλία, τα περισσότερα από τα οποία βρέθηκαν αφύλαχτα.
Ήπειρος και Θεσσαλία ήταν τα δυο μέτωπα για την Ελλάδα με σφοδρές μάχες και στα δυο αλλά επικές νίκες που μεγάλωσαν τη χώρα και της έδωσαν πίσω αυτό που είχε στερηθεί για αιώνες.
Μετά τη μάχη του Σαρανταπόρου, τέθηκε το δίλημμα ποια πορεία έπρεπε να ακολουθήσει ο Ελληνικός στρατός.
Η κυβέρνηση στην Αθήνα είχε συγκεντρώσει πληροφορίες από έναν ελληνικής καταγωγής γιατρό που υπηρετούσε στο βουλγαρικό στρατό, τον Φίλιππο Νίκογλου, ότι ο Βουλγαρικός στρατός κινείται ταχύτατα προς τη Θεσσαλονίκη με σκοπό να την καταλάβει πρώτος.
Η κυβέρνηση διεμήνυσε στον Κωνσταντίνο να κινηθεί ταχύτατα προς την πόλη της Θεσσαλονίκης.
Από την πλευρά του, ο διάδοχος του θρόνου απάντησε στην κυβέρνηση πως η πορεία του Ελληνικού στρατού θα κρινόταν με βάση τις συνθήκες που επικρατούσαν στο πεδίο της μάχης, ενώ διατύπωσε πως θα ήταν προτιμότερη μια πορεία προς τα βόρεια, με απώτερο σκοπό την κατάληψη του Μοναστηριού και τη συνάντηση με τον Σερβικό στρατό.
Ακολούθησε εκτεταμένη τηλεγραφική επικοινωνία μεταξύ των δυο πλευρών, με τελικό αποτέλεσμα οι συνθήκες και η πίεση της κυβέρνησης να οδηγήσουν τον Κωνσταντίνο στην κατεύθυνση της Θεσσαλονίκης.
Στις 24 Οκτωβρίου του 1912 μεταφέρεται στην έπαυλη Τόψιν, όπου σήμερα στεγάζεται το Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων, το Γενικό Στρατηγείο του Ελληνικού Στρατού από το Άδενδρο και στο σπίτι εγκαθίσταται ο αρχιστράτηγος του στρατού Θεσσαλίας (του κυρίου εκστρατευτικού σώματος του ελληνικού στρατού κατά τον Α΄ Βαλκανικό) και διάδοχος του ελληνικού θρόνου Κωνσταντίνος.
Η συγκλονιστική μάχη των Γιαννιτσών και η συντριβή των Οθωμανικών δυνάμεων άνοιξαν τον δρόμο για την πρωτεύουσα της Μακεδονίας τη Θεσσαλονίκη και την απελευθέρωσή της. Ούτε οι άσχημες καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν εμπόδισαν τον Ελληνικό στρατό να περάσει τον Αξιό ποταμό με τη βοήθεια και των κατοίκων της Χαλάστρας.
Οι κάτοικοι της Χαλάστρας έδωσαν τις βάρκες τους στον ελληνικό στρατό ο οποίος τις έδεσε όλες μαζί στην σειρά, ενώ οι κάτοικοι των γύρω αγροικιών ξήλωσαν τις πόρτες και τα σανίδια από τα σπίτια και τους αχυρώνες τους ώστε να σχηματιστεί μια λεμβόζευκτη γέφυρα.
Οι τιτάνιες προσπάθειες του μηχανικού και των κατοίκων είχαν ως αποτέλεσμα ο στρατός των 100.000 αντρών να περάσει τον Αξιό σε δυο ημέρες.
Το σαλόνι και τα απίστευτα εκθέματα του Μουσείου
Η νοητή … χρονομηχανή πάλι θα σε πάει πίσω μόλις μπεις στο σαλόνι, τον ιστορικό χώρο εκείνο όπου όπου ο διάδοχος Κωνσταντίνος υποδέχθηκε την Τουρκική αντιπροσωπεία, συγκεκριμένα τον Σεφίκ Πασά, αλλά και τους εκπροσώπους των Μεγάλων Δυνάμεων.
Στον συγκεκριμένο χώρο της έπαυλης έχει στηθεί το διόραμα που απεικονίζει τον Κωνσταντίνο καθήμενο, δίπλα του τον υπασπιστή του, απέναντι του όρθιο τον Σεφίκ Πασά να παραδίδει το πρωτόκολλο με τους όρους της παράδοσης της Θεσσαλονίκης και μπροστά από έναν μπουφέ από ξύλο καρυδιάς του 19ου αιώνα, τον Τούρκο υπασπιστή του Πασά.
Το τζάκι διακοσμεί ένα επιτραπέζιο ρολόι γαλλικής κατασκευής από bronze-dore του 1880 πάνω στην επισμαλτωμένη πλάκα του οποίου αναγράφεται στα Γαλλικά «Salonique Turkiye», Θεσσαλονίκη – Τουρκία.
Όπου και να γυρίσεις το βλέμμα σου αντικρίζεις την ιστορία
Το συντριβάνι, τα διάφορα έπιπλα, οι πόρτες, το τζάκι, οι ελαιογραφίες, τα πορτρέτα των πρωταγωνιστών, οι προσωπογραφίες, οι φωτογραφίες της εποχής , το αντίγραφο του πρωτοκόλλου της παράδοσης, όλα μα όλα μέσα στους χώρους σε μεταφέρουν σε εκείνες τις μέρες του Οκτωβρίου του 1912
Πολλές αίθουσες κοσμούν τα κειμήλια της εποχής, Ελλήνων, Τούρκων, Βουλγάρων, Σέρβων, Μαυροβούνιων στρατιωτών που έλαβαν μέρος στις πολεμικές επιχειρήσεις.
* Τραπεζαρία, κουζίνα, βοηθητικός χώρος κουζίνας, τα μπάνια, τραβούν τα βλέμματα των επισκεπτών με τα αντικείμενα που φιλοξενούν, όπως οικιακά σκεύη της εποχής (αλλά και του Β΄ παγκοσμίου πολέμου), πάγκοι εργασίας ακόμη και η παγωνιέρα, το ψυγείο της εποχής.
Αξιοσημείωτη είναι και η προθήκη με αυθεντική στολή υπηρεσίας, δωρεά της οικογένειας Βοϊβόδα, παλαιών ιδιοκτητών της έπαυλης.
Στη μια κρεβατοκάμαρα της έπαυλης φιλοξενήθηκε για τρεις μέρες ο Κωνσταντίνος εκείνες τις συγκλονιστικές στιγμές για τον Ελληνισμό, η μόνη που διέθετε τζάκι, ενώ στον χώρο υπάρχει βιβλιοθήκη που φιλοξενεί μέχρι σήμερα:ένα βιβλίο της Έκθεσης Θεσσαλονίκης του 1926, ένα αντίγραφο της αναθεώρησης του Συντάγματος του 1911, λόγοι Ελλήνων πολιτικών στην Βουλή από τις δεκαετίες 1910-1920, ένα έντυπο με προτεινόμενες λύσεις στο ‘’βαλκανικό ζήτημα’’ του 1919, όπως και ένα λαογραφικό βιβλίο ενός στρατιώτη των βαλκανικών πολέμων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πλούσια συλλογή από βιβλία νομικού περιεχομένου της περιόδου 1850-1940, όπως και αρκετά τεύχη της ιστορικής εγκυκλοπαίδειας Μαρασλή.
