Δεν υπάρχει περίπτωση να μην έχεις ακούσει κάποια στιγμή στη ζωή σου Ποντιακά.
Σε μία συνομιλία ή σε ένα τραγούδι…
Η Ποντιακή γλώσσα χάνεται στα βάθη των αιώνων και άρχισε το ταξίδι της με την εγκατάσταση των πρώτων Ελλήνων στη Σινώπη του Πόντου.
Έζησε μέρες ευημερίας και χαράς, άνθησε στα περίφημα φροντιστήρια και σχολεία του Πόντου.
Έζησε μέρες λύπης, φόβου και προσφυγιάς, αλλά έμεινε ζωντανή, περήφανη και με σεβασμό πέρασε από γενιά σε γενιά μέχρι της μέρες μας.
Είναι άρρηκτα δεμένη παντού και πάντα με την ιστορία των Ποντίων.
Η πρωτοβουλία του Ποντιακού Πολιτιστικού Συλλόγου Ακροποτάμου είναι εξαιρετικά πολύτιμη.
Τον Οκτώβριο του 2026 αρχίζουν μαθήματα Ποντιακής Γλώσσας, κάθε Πέμπτη στις 20:15, με την Αναστασία Μαχαιρίδου (Φιλόλογος, Γλωσσολόγος με μεταπτυχιακές σπουδές και Υποψήφια Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Κρήτης στους τομείς της Κοινωνιογλωσσολογίας και της Εκπαιδευτικής Γλωσσολογίας).
Το axioslife.gr μίλησε με την κυρία Αναστασία Μαχαιρίδου για την αξία αυτής της ελπιδοφόρας πρωτοβουλίας του ΠΠΣ Ακροποτάμου, για τον αν είναι αισιόδοξη για την ανταπόκριση του κόσμου, αλλά και για τους φόβους που υπάρχουν να χαθεί η γλώσσα.
Η αφετηρία της συνεργασίας με τον Ποντιακό Πολιτιστικό Σύλλογο Ακροποτάμου
– Πώς προέκυψε η συνεργασία με τον ΠΠΣ Ακροποτάμου;
«Ο ΠΠΣ Ακροποτάμου είναι ένα σωματείο που παρακολουθώ τελευταία μέσω social media και η αλήθεια είναι ότι η δράσεις τους είναι αξιοθαύμαστες, ειδικά δεδομένου του τοπικού χαρακτήρα.
Έτυχε στο παρελθόν να έχει παρακολουθήσει μαθήματά μου μέλος της Διοίκησης του Συλλόγου και έτσι να γίνει η επαφή.
Τους περισσότερους τους γνώρισα πολύ πρόσφατα με αφορμή την πρόταση συνεργασίας μας. Και πλέον είμαστε μπροστά στην ευόδωση αυτής της συνεργασίας, με τις καλύτερες προσδοκίες».
– Πόσο σημαντική είναι η διατήρηση της Ποντιακής γλώσσας, να περνάει από γενιά σε γενιά μέσα στο πέρασμα του χρόνου;
«Η Ποντιακή είναι μια γλώσσα που για την κοινότητα των Ποντίων και ποντιόφωνων φέρει έντονη συναισθηματική αξία. Είναι γλώσσα κληρονομιάς.
Οι λόγοι, επομένως, που μας «δένουν» με αυτήν είναι πρωτίστως συναισθηματικοί, ως μέρος του πολιτισμού, της ιστορίας και του παρελθόντος μας, και κυρίως λαογραφικοί και πολιτιστικοί. Πιο απλά, εκλαμβάνεται ως μέρος της ταυτότητας.
Η ποντιακή κοινότητα, λοιπόν, κυρίως για λόγους σύνδεσης με τις ρίζες θεωρεί σημαντική τη διατήρηση.
Η επιστήμη από τη δική της πλευρά κρίνει σημαντική την διατήρηση των γλωσσών ως πόρων επικοινωνίας και ερευνητικών διαύλων.
Φυσικά, δεν αναιρείται το γεγονός ότι πρόκειται για μία ζωντανή -ακόμα- γλώσσα, η οποία δύναται, όχι μόνο να αποτυπώνει το παρελθόν, αλλά και να είναι χρηστική στο σήμερα.
Το μείζον θέμα είναι ότι η διανύουμε μια νέα τάξη πραγμάτων: η διαγενεακή μετάδοση εντός οικογενειακού περιβάλλοντος έχει αποδυναμωθεί σημαντικά, ενώ την τελευταία δεκαπενταετία ενισχύεται όλο και περισσότερο η οργανωμένη διδασκαλία, μέσω εξειδικευμένων τεχνικών και πρακτικών μάθησης.
Η στήριξη αυτών των πρωτοβουλιών δείχνει ότι στη συνείδηση των ανθρώπων είναι σημαντική αυτή διάσωση/ διάδοση/ διατήρηση».
«Περιμένω να συναντήσω ένα τμήμα με όρεξη και διάθεση και θεωρώ ότι αφενός θα επιτύχουμε τη στοχοθεσία και αφετέρου θα περάσουμε μια όμορφη χρονιά»
– Σήμερα ποιες ηλικίες μιλάνε την Ποντιακή γλώσσα;
«Η αντικειμενική πραγματικότητα των γλωσσών με τα χαρακτηριστικά της Ποντιακής θέλει τα υψηλότερα ποσοστά των ομιλητών της να συγκεντρώνονται σε μεγαλύτερες ηλκίες (>60).
Ωστόσο συναντάμε και νεότερους ομιλητές και συνηθέστερα συναντάμε την προσπάθεια από μέρους μεγάλης μερίδας της νεολαίας να γίνονται κατά το δυνατόν ενεργοί χρήστες της γλώσσας είτε μέσα από το τραγούδι, είτε εντάσσοντας στον λόγο τους κάποιες φράσεις της Ποντιακής».
– Είστε αισιόδοξη ότι θα ανταποκριθεί ο κόσμος και κυρίως οι νέοι σε αυτό το κάλεσμα;
«Είμαι πολύ αισιόδοξη. Ο ΠΠΣ Ακροποτάμου έχει ιδιαίτερα κοντά του την τοπική κοινωνία, γιατί έχει αποδείξει πως ενδιαφέρεται ουσιαστικά για το χωριό.
Η απόφασή τους για ένταξη των μαθημάτων ποντιακής γλώσσας στο πρόγραμμα των δράσεων δηλώνει αφενός την ευαισθησία των μελών της Διοίκησης για το θέμα, αλλά και τη στήριξη των μελών ευρύτερα. Προσωπικά περιμένω να συναντήσω ένα τμήμα με όρεξη και διάθεση και θεωρώ ότι αφενός θα επιτύχουμε τη στοχοθεσία και αφετέρου θα περάσουμε μια όμορφη χρονιά».
Η κατανόηση των όσων διαβάζουν ή ακούν στα Ποντιακά
– Τι θα λέγατε σε κάποιον για να έρθει να μάθει την Ποντιακή γλώσσα;
«Δεν θα απαντήσω «μαρκετίστικα» κάνοντας προώθηση του προϊόντος. Θα απαντήσω ως δασκάλα και Γλωσσολόγος. Σίγουρα ένα εβδομαδιαίο μάθημα σε ένα ακαδημαϊκό/ σχολικό έτος δεν μπορεί να υποσχεθεί «θαύματα γλωσσομάθειας».
Θέλω να πω πως μπορεί στο τέλος της χρονιάς να μην έχουν καταφέρει όλοι να χρησιμοποιούν την Ποντιακή με την άνεση που θα ήθελαν, ωστόσο μπορώ να εγγυηθώ πως οπωσδήποτε θα βελτιωθεί σημαντικά η πρόσληψη της γλώσσας, πολύ απλά θα κατανοούν όσα θα διαβάζουν και θα ακούν στα ποντιακά, αλλά και θα εμπλουτιστεί η γνώση τους και οπωσδήποτε θα βελτιωθεί και η παραγωγή του λόγου τους, γραπτά και προφορικά.
Το πιο σημαντικό από όλα ωστόσο και πρώτος και πρώτιστος στόχος είναι ότι θα αλλάξει προς το ορθό και ρεαλιστικό ο τρόπος που θα αντιλαμβάνονται τη γλώσσα, τις γλώσσες και τη σπουδαιότητά τους για τους/τις ομιλητές/-τριες τους.
Από την άλλη πλευρά, -ίσως- η πρώτη ερώτηση που κάνω στο μάθημά μου είναι το «γιατί είσαι εδώ;».
Αυτό είναι που έχει πολύ ενδιαφέρον και αυτές οι απαντήσεις θα ήταν η καλύτερη προώθηση τελικά του προϊόντος για να έρθει κάποιος να μάθει την Ποντιακή».
«Η γλώσσα βρίσκεται μέσα στην κοινωνία και τα κοινωνικά δεδομένα είναι που της δίνουν χώρο ή της αφαιρούν χώρο»
– Πολλοί είναι αυτοί που εκφράζουν τον φόβο ότι χάνεται η γλώσσα, σε αντίθεση με τους χορούς ή άλλες δράσεις των Πολιτιστικών Συλλόγων
«Ναι, είναι μια αλήθεια αυτό, αλλά πρέπει να αναλογιστούμε ότι πρόκειται για διαφορετικής φύσης πτυχές της πολιτισμικής παράδοσης του Πόντου.
Πάντα η μουσική και ο χορός και τα συναφή τους ερεθίσματα θα έλκουν σε μεγαλύτερο βαθμό το ενδιαφέρον του κόσμου. Η γλώσσα είναι πρώτα από όλα επικοινωνία, και σήμερα επικοινωνούμε με άλλους τρόπους, ίσως με άλλες γλώσσες μεταξύ μας, γι’ αυτό και σταδιακά υποχωρούν οι χρήσεις και οι χρήστες της Ποντιακής.
Η γλώσσα βρίσκεται μέσα στην κοινωνία και τα κοινωνικά δεδομένα είναι που της δίνουν χώρο ή της αφαιρούν χώρο…
Αν η Ποντιακή είναι ακόμα «εδώ», που είναι, βέβαια σαφώς σε διαφορετικό βαθμό σε σχέση με το παρελθόν, οι λόγοι που την καθιστούν πεισματικά παρούσα, κόντρα στην εποχή, αφορούν στη σύνδεση με τη «ρίζα».
Όσο αποδυναμώνεται η θέση της στις προτεραιότητές μας, θα αποδυναμώνεται κι αυτή».
– Τι σημαίνει για εσάς Πόντος;
«Πόντος για μένα σήμερα δεν είναι ένας συγκεκριμένος «τόπος ζωής», αλλά ένας «τρόπος ζωής» που όμως ενυπάρχει σε πολλούς τόπους, γεωγραφικούς ή κοινωνικούς.
Είναι Ιδέα, είναι κουλτούρα, είναι αξιακό σύστημα, είναι παρελθόν, αλλά είναι και παρόν».
– Δεν είναι λίγοι αυτοί που πιστεύουν πως οι Πολιτιστικοί σύλλογοι είναι ένας πνεύμονας διατήρησης της παράδοσης σε όλες τις εκφάνσεις της. Θα ήθελα και τη δική σας άποψη για την προσφορά των συλλόγων
«Αναντίρρητα και αδιαμφισβήτητα! Οι πολιτιστικοί σύλλογοι είναι κοιτίδες και οφείλουν μεταξύ άλλων να προωθούν τον διάλογο και να γίνονται κοινωνοί των ακαδημαϊκών ιδεών, ειδικά αναφορικά με σπουδαία ταυτοτικά ζητήματα, ειδικότερα με το γλωσσικό ζήτημα.
Παράδοση δεν είναι μόνο τα χορευτικά τμήματα και τα γλέντια, είναι πολλά περισσότερα.
Και η αλήθεια είναι ότι σήμερα η ποντιακή κοινότητα, και όχι μόνο, διαθέτει σημαντικούς εκπροσώπους που ασχολούνται με τα καθ’ ημάς σε ακαδημαϊκό και ερευνητικό επίπεδο, που βάζουν ας πούμε τα καθ’ ημάς στο μικροσκόπιο της Επιστήμης.
Αυτό είναι πολύ σπουδαίο «εργαλείο» στα χέρια της κοινότητας για να πάει βήματα μπροστά με στέρεη γνώση.
Με κάποιον τρόπο λοιπόν είναι ευκταίο και ζητούμενο οι σύλλογοι να γίνονται «κανάλια» διάχυσης της γνώσης.
Όπως αντίστοιχα ευκταίο και ζητούμενο είναι οι άνθρωποι των συλλόγων να αντιλαμβάνονται το μερίδιο της ευθύνης που τους αναλογεί».
«Η Ποντιακή μαζί με την καππαδοκική και τα φαρασιώτικα, αποτελούν τα λεγόμενα μικρασιατικά ιδιώματα και προέρχονται από τη σταδιακή διαφοροποίηση της ελληνιστικής και της μεσαιωνικής ελληνικής»
– Ποιες είναι οι ρίζες της ποντιακής γλώσσας;
«Θα πάμε πίσω μερικά χρονάκια για να δώσουμε μια ολοκληρωμένη απάντηση…
Τον 8ο αιώνα π.Χ. οι Ίωνες της Μιλήτου ιδρύουν τη Σινώπη. Στην ιστορία της γλώσσας του Πόντου διακρίνονται στοιχεία και καταβολές της αρχαίας ιωνικής.
Η Ποντιακή μαζί με την καππαδοκική και τα φαρασιώτικα, αποτελούν τα λεγόμενα μικρασιατικά ιδιώματα και προέρχονται από τη σταδιακή διαφοροποίηση της ελληνιστικής και της μεσαιωνικής ελληνικής. Διαμόρφωσε τη φυσιογνωμία της μεταξύ πολλών άλλων γλωσσών, όπως τουρκική, αρμενική, τις γλώσσες της ευρύτερης Ανατολίας, Ρωσική ή άλλες ευρωπαϊκές.
Βέβαια, ο εκτεταμένος γεωγραφικός χώρος παράλληλα με την έλλειψη επαφών και επικοινωνίας μεταξύ των πληθυσμών διαμόρφωσαν και ενδοδιαλεκτικές ποικιλίες/ ιδιώματα, γι’ αυτό και εντοπίζουμε διαφορές μέσα στο σώμα της Ποντιακής.
Αυτό είναι εν τάχει το θεωρητικό υπόβαθρο. Τα ποντιακά όπως τα γνωρίσαμε από τους προγόνους μας δεν ήταν «ποντιακά» πάντα, αλλά διαμορφώθηκαν σταδιακά μέσα σε αιώνες, απορροφώντας τάσεις και επιρροές».
Λίγα λόγια για την Αναστασία Μαχαιρίδου
Η Αναστασία Μαχαιρίδου είναι Φιλόλογος, Γλωσσολόγος με μεταπτυχιακές σπουδές και Υποψήφια Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Κρήτης στους τομείς της Κοινωνιογλωσσολογίας και της Εκπαιδευτικής Γλωσσολογίας.
Ερευνητικό της αντικείμενο και θέμα της διατριβής της είναι η συγχρονική κατάσταση της ποντιακής γλώσσας και η διδασκαλία της. Είναι Διαπιστευμένη εκπαιδεύτρια της Ποντιακής από το Υπουργείο Παιδείας κι έχει πάνω από 10 χρόνια διδακτικής εμπειρίας στην Ποντιακή και πάνω από 15 χρόνια διδακτικής εμπειρίας στη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας.
Είναι επιστημονική υπεύθυνη του Ηλεκτρονικού Λεξικού της Ποντιακής www.linguapontica.gr.
Είναι υπότροφη του Πανεπιστημίου Κρήτης, εργάζεται σε ερευνητικά προγράμματα και συμμετέχει ως εισηγήτρια σε διεθνή επιστημονικά συνέδρια και ημερίδες.
Συνεργάζεται με πολιτιστικά ποντιακά σωματεία ανά την Ελλάδα για θέματα γλώσσας, παραθέτει μαθήματα και συμμετέχει σε σχετικές εκδηλώσεις.
