Σημαντικές αλλαγές θα υπάρξουν πλέον στο εκλογικό σύστημα των δήμων και των Περιφερειών της Ελλάδας σύμφωνα με τον Νέο Κώδικα για την Τοπική Αυτοδιοίκηση που ήδη είναι σε φάση δημόσιας διαβούλευσης.
Αναλυτικά η ανακοίνωση του Υπουργείου Εσωτερικών:
«Δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση για το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών με τίτλο: «Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης»
Τίθεται από σήμερα, Τετάρτη 20 Μαΐου 2026 σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση το σχέδιο νόμου με τίτλο «Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης».
Ο Κώδικας ενσωματώνει σε ένα ενιαίο κείμενο σειρά νομοθετημάτων τα οποία αφορούν στον πυρήνα της λειτουργίας των δήμων και των περιφερειών.
Πρόκειται για ένα έργο το οποίο θέτει την τοπική αυτοδιοίκηση σε νέο πλαίσιο, ρυθμίζοντας ζητήματα που έχουν να κάνουν με την καθημερινή λειτουργία των αυτοδιοικητικών οργανισμών, ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.
Ταυτόχρονα, όμως, αφορά και στον πολίτη, καθώς ενισχύει την ενεργή συμμετοχή του στην τοπική κοινωνία, αλλά και μέσω της καταγραφής των αρμοδιοτήτων δήμων και περιφερειών, μπορεί να γνωρίζει ποιος είναι αρμόδιος για ποια ακριβώς αρμοδιότητα.
Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελείται από έξι (6) βιβλία:
* Το πρώτο βιβλίο περιέχει οργανωτικές διατάξεις για τη συγκρότηση της τοπικής αυτοδιοίκησης, την κατηγοριοποίηση των δήμων, τον τρόπο εκλογής δημοτικών και περιφερειακών αρχών και το πλαίσιο ελέγχου προεκλογικών δαπανών.
* Στο δεύτερο βιβλίο περιγράφεται αναλυτικά το σύστημα διακυβέρνησης των δήμων, η ταξινόμηση των νομικών προσώπων της αυτοδιοίκησης και η καταστατική θέση των αιρετών.
* Οι αρμοδιότητες, η καταγραφή τους και ο τρόπος άσκησης αυτών περιέχεται στο τρίτο βιβλίο, δίνοντας έμφαση στην αποτελεσματική άσκηση των αρμοδιοτήτων από όλους τους δήμους και τις περιφέρειες της χώρας, ανεξαρτήτως του μεγέθους τους ή των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών.
* Στο τέταρτο βιβλίο συντελείται μια μεγάλη αλλαγή σε όλο το πλαίσιο της οικονομικής διαχείρισης των δήμων και των περιφερειών, με στόχο τη διευκόλυνση της οικονομικής τους λειτουργίας.
* Η συνταγματική επιταγή για τον έλεγχο αποκλειστικά της νομιμότητας των πράξεων των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ρυθμίζεται στο πέμπτο βιβλίο, εισάγοντας ένα αντικειμενικό σύστημα ελέγχου εποπτείας.
* Τέλος, το έκτο βιβλίο επικεντρώνεται σε λοιπές διατάξεις που αφορούν στην αυτοδιοίκηση, με σημαντικότερη την ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο του πρόσθετου πρωτοκόλλου της ευρωπαϊκής χάρτας αυτονομίας.
Στο πλαίσιο αυτό, καλείται να συμμετάσχει στη δημόσια διαβούλευση κάθε ενδιαφερόμενος, καταθέτοντας τις προτάσεις του για την αρτιότερη διαμόρφωση των διατάξεων του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η διαβούλευση θα ολοκληρωθεί την Πέμπτη 4 Ιουνίου 2026 και ώρα 09:00.
Ο Υπουργός Εσωτερικών
Θεόδωρος Λιβάνιος».
Εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών με ποσοστό 42%+1 ψήφο
Όπως αναφέρει σε ρεπορτάζ ο ιστότοπος aftodioikisi.gr (Μιχάλης Κοττάκης):
«Οι Δήμαρχοι και οι περιφερειάρχες θα εκλέγονται με ποσοστό 42%+1 ψήφο, σε αντίθεση με το ισχύον μέχρι σήμερα 43%, ενώ παράλληλα καταργείται ο πατροπαράδοτος δεύτερος γύρος των αυτοδιοικητικών εκλογών.
Ειδικότερα, και σύμφωνα με το άρθρο 56 του νομοθετήματος, “στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές, επιτυχών θεωρείται ο συνδυασμός που πλειοψήφησε με ποσοστό μεγαλύτερο του σαράντα δύο τοις εκατό (42% + 1 ψήφο) του συνόλου των έγκυρων ψηφοδελτίων”, ενώ το δημαρχιακό θώκο καταλαμβάνει ο επικεφαλής του συνδυασμού.
Αντί του δευτέρου γύρου και σε περίπτωση που δεν συγκεντρωθεί το απαιτούμενο 42% για την εκλογή δημάρχου ή περιφερειάρχη, καθιερώνεται ένα διαφορετικό σύστημα με ένα δεύτερο στάδιο προσμέτρησης μεταξύ των δύο συνδυασμών που έχουν συγκεντρώσει τις περισσότερες ψήφους.
Την ίδια στιγμή, το νομοσχέδιο στο άρθρο 54 παρ. 6 δίνει τη δυνατότητα της εναλλακτικής ψήφου, δηλαδή της ψήφου σε δεύτερο συνδυασμό.
Στο δεύτερο στάδιο καταμέτρησης των ψήφων, όπου αναμετρώνται οι δύο “ισχυρότεροι” συνδυασμοί προσμετρώνται μόνο οι εναλλακτικές ψήφοι των ψηφοφόρων που προτίμησαν τους υπόλοιπους συμμετέχοντες συνδυασμούς που δεν κατάφεραν να καταλάβουν την πρώτη ή τη δεύτερη θέση.
«Ντεμπούτο» ηλεκτρονικών ψηφοφοριών
Παράλληλα, με την κατάργηση του β’ γύρου, «ντεμπούτο» θα κάνουν στη χώρα μας και οι ηλεκτρονικές ψηφοφορίες, καθώς θα είναι δυνατή η άσκηση του εκλογικού δικαιώματος και με ηλεκτρονική ψήφο.
Όσοι επιλέξουν να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα με ηλεκτρονική ψήφο, θα το κάνουν αποκλειστικά μέσω ειδικής εφαρμογής ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, την ίδια ημερομηνία και κατά το ίδιο χρονικό διάστημα στο οποίο διεξάγεται η ψηφοφορία με φυσική παρουσία στα εκλογικά τμήματα.
Οι πολίτες, σύμφωνα με τα άρθρα 38 και 39 που θέλουν να ψηφίσουν ηλεκτρονικά θα εγγράφονται με δική τους μέριμνα στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους μέσω της ειδικής εφαρμογής του Υπουργείο Εσωτερικών, η οποία θα είναι προσβάσιμη μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης της Δημόσιας Διοίκησης (gov.gr).
Προκειμένου να διεξαχθεί ηλεκτρονική ψηφοφορία σε έναν δήμο για την ανάδειξη δημοτικών και περιφερειακών αρχών, οι εγγεγραμμένοι εκλογείς στον οικείο ειδικό εκλογικό κατάλογο ηλεκτρονικής ψήφου, μετά από το πέρας της προθεσμίας υποβολής των αιτήσεων εγγραφής στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους απαιτείται να είναι τουλάχιστον τριάντα (30).
Η δε ψηφοφορία με ηλεκτρονική ψήφο διεξάγεται σε ειδικά εκλογικά τμήματα ηλεκτρονικής ψήφου, τα οποία συστήνονται σε όλη την Επικράτεια με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, το νωρίτερο τριάντα (30) ημέρες πριν από τη διενέργεια των δημοτικών και περιφερειακών εκλογών.
Η πενταετής θητεία του Δημάρχου και Περιφερειάρχη
Οι δημοτικές και περιφερειακές εκλογές, όπως αναφέρει το άρθρο 35 του νομοσχεδίου του Κώδικα, διενεργούνται κάθε 5 χρόνια, οπότε οι δήμαρχοι, οι περιφερειάρχες, οι δημοτικοί και περιφερειακοί σύμβουλοι, οι σύμβουλοι των δημοτικών κοινοτήτων και οι εκπρόσωποι των δημοτικών κοινοτήτων θα εκλέγονται κάθε πέντε (5) έτη με άμεση, καθολική και μυστική ψηφοφορία.
Οι δε εκλογές θα διενεργούνται κάθε Νοέμβριο του 5ου έτους κάθε δημοτικής και περιφερειακής περιόδου, και συγκεκριμένα, θα διεξάγονται την τελευταία Κυριακή του μηνός Νοεμβρίου του πέμπτου (5ου) έτους.
Αναλυτικότερα τα επίμαχα άρθρα του νομοσχεδίου:
Άρθρο 56
1. Στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές, επιτυχών θεωρείται ο συνδυασμός που πλειοψήφησε με ποσοστό μεγαλύτερο του σαράντα δύο τοις εκατό (42% + 1 ψήφο) του συνόλου των έγκυρων ψηφοδελτίων, χωρίς να προσμετρώνται οι εναλλακτικές ψήφοι της παρ. 6 του άρθρου 54, περί σταυρών προτίμησης, και επιλαχόντες συνδυασμοί του δημοτικού και περιφερειακού συμβουλίου αυτοί που έλαβαν έστω και μία (1) έδρα, σύμφωνα με το άρθρο 58, περί κατανομής των εδρών του δημοτικού και περιφερειακού συμβουλίου.
2. Δήμαρχος και, αντίστοιχα, περιφερειάρχης εκλέγεται ο επικεφαλής του οικείου επιτυχόντος συνδυασμού.
Άρθρο 57
Δεύτερο στάδιο προσμέτρησης
1. Αν κανένας συνδυασμός δεν πληροί τις προϋποθέσεις της παρ. 1 του άρθρου 56, περί επιτυχόντος συνδυασμού, επιλαχόντων συνδυασμών και εκλογής δημάρχου και περιφερειάρχη, τότε το αρμόδιο δικαστήριο προβαίνει στο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης, σύμφωνα με την περ. θ) της παρ. 5 του άρθρου 68, περί διαλογής ψήφων στα καταστήματα ψηφοφορίας.
2. Αν κατά την ψηφοφορία υπάρξει ισοψηφία μεταξύ δύο (2) ή περισσότερων συνδυασμών στην πρώτη θέση, στο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης μετέχουν οι συνδυασμοί που ισοψήφησαν στην πρώτη θέση.
3. Αν κατά την ψηφοφορία υπάρξει ισοψηφία μεταξύ δύο (2) ή περισσότερων συνδυασμών στη δεύτερη θέση, στο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης μετέχουν ο πρώτος σε αριθμό έγκυρων ψηφοδελτίων συνδυασμός και όλοι οι συνδυασμοί που ισοψήφησαν στη δεύτερη θέση.
4. Στις ψήφους των συνδυασμών που συμμετέχουν στο δεύτερο στάδιο της προσμέτρησης, αθροίζονται, ανά συνδυασμό, οι εναλλακτικές ψήφοι της παρ. 6 του άρθρου 54, περί σταυρών προτίμησης, που τους αντιστοιχούν, από τα ψηφοδέλτια των λοιπών συνδυασμών οι οποίοι δεν μετέχουν στο δεύτερο στάδιο της προσμέτρησης.
5. Επιτυχών συνδυασμός ανακηρύσσεται ο συνδυασμός που έλαβε στο δεύτερο στάδιο της προσμέτρησης, σύμφωνα με την παρ. 4, την απόλυτη ή σχετική πλειοψηφία. Αν στην προσμέτρηση αυτή ισοψηφήσουν στην πρώτη θέση δύο (2) τουλάχιστον συνδυασμοί, το αρμόδιο δικαστήριο διενεργεί δημόσια κλήρωση μεταξύ τους για την ανάδειξη του επιτυχόντος συνδυασμού.
6. Δήμαρχος ή περιφερειάρχης εκλέγεται ο επικεφαλής του επιτυχόντος συνδυασμού και επιλαχόντες συνδυασμοί του δημοτικού και περιφερειακού συμβουλίου, αντίστοιχα, αυτοί που έλαβαν έστω και μία (1) έδρα, σύμφωνα με το άρθρο 58, περί κατανομής των εδρών του δημοτικού και περιφερειακού συμβουλίου.
Άρθρο 35
Χρόνος διενέργειας αυτοδιοικητικών εκλογών – Διάρκεια δημοτικής και περιφερειακής (αυτοδιοικητικής) περιόδου
1. Οι δήμαρχοι, οι περιφερειάρχες, οι δημοτικοί και περιφερειακοί σύμβουλοι, οι σύμβουλοι των δημοτικών κοινοτήτων και οι εκπρόσωποι των δημοτικών κοινοτήτων εκλέγονται κάθε
πέντε (5) έτη με άμεση, καθολική και μυστική ψηφοφορία.
2. Η εκλογή διεξάγεται την τελευταία Κυριακή του μηνός Νοεμβρίου του πέμπτου (5ου) έτους κάθε δημοτικής και περιφερειακής περιόδου.
3. Αν κατά την ημέρα της διενέργειας των αυτοδιοικητικών εκλογών, σε δήμο ή σε περιφέρεια ή σε ένα ή περισσότερα εκλογικά τμήματα, δεν διεξαχθεί η ψηφοφορία, αυτή διεξάγεται την επόμενη Κυριακή.
4. Η εγκατάσταση των αυτοδιοικητικών αρχών γίνεται την 1η Ιανουαρίου του επόμενου έτους από αυτό της διεξαγωγής των αυτοδιοικητικών εκλογών και η θητεία τους λήγει την 31η Δεκεμβρίου του πέμπτου (5ου) έτους. Η θητεία αυτή θεωρείται πλήρης για κάθε έννομη συνέπεια».
